Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi müzakerecileri, yolsuzlukla mücadele için ceza yasalarını uyumlu hale getiren ve Avrupa Birliği (“AB”) genelinde suçların önlenmesi, kovuşturulması ve cezalandırılmasına yönelik çabaları güçlendiren AB’nin yolsuzlukla mücadeleye ilişkin ilk Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin Yolsuzlukla Mücadeleye İlişkin Direktifi (“Yolsuzlukla Mücadele Direktifi”) üzerinde 02.12.2025 tarihinde geçici bir anlaşmaya (provisional agreement) vardı. Yolsuzlukla Mücadele Direktifi, Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasının ardından yirminci günde yürürlüğe girecektir.
Yolsuzlukla Mücadelede Daha Tutarlı Bir AB Yaklaşımı
Yolsuzlukla Mücadele Direktifi, kamu ve özel sektörlerdeki yolsuzluk risklerine karşı daha tutarlı bir yaklaşım benimsemek amacıyla, AB çapında ceza hukukunda uyum sağlamak ve yolsuzlukla mücadeledeki eylemleri pekiştirmek için bir dizi tedbir öngörmektedir. Ayrıca suçların tanımlarını, yaptırımlarını ve operasyonel kurallarını uyumlu hale getirerek, suçluların farklı ulusal sistemler arasındaki boşlukları kullanarak kaçmalarının önüne geçilmesine yardımcı olmaktadır.
Müzakereler sırasında Avrupa Parlamentosu, AB genelinde yolsuzluk verilerinin her yıl erişilebilir formatlarda yayınlanmasını sağlayarak şeffaflık ve kanıta dayalı politika oluşturmayı taahhüt etmiştir. Yolsuzlukla Mücadele Direktifi, her üye devletin, sivil toplum kuruluşları ve ilgili yetkililerle istişareler yaparak, ulusal bir yolsuzlukla mücadele stratejisi yayımlamasını zorunlu kılmaktadır.
Önemli Çıkarımlar ve Hukuki Etkiler
Yolsuzlukla Mücadele Direktifi’nin hayata geçmesiyle birlikte, yolsuzlukla mücadelede önemli hukuki ve operasyonel değişiklikler beklenmektedir. Bu değişikliklerin sağladığı başlıca çıkarımlar ve hukuki etkiler aşağıdaki şekildedir:
- Güçlendirilmiş Hukuki Çerçeve: Yolsuzlukla Mücadele Direktifi, yolsuzluk suçlarının tanımlarını, yaptırımlarını ve operasyonel prosedürlerini uyumlu hale getirerek, AB Üye Devletleri arasında daha tutarlı bir uygulama sağlamaktadır.
- Şeffaflığın Artırılması: Yıllık yolsuzluk verilerinin AB çapında yayımlanması, daha şeffaf ve erişilebilir bir ortam yaratacak, böylece politika yapıcıların daha etkin yolsuzlukla mücadele politikaları geliştirmesine yardımcı olacaktır.
- Ulusal ve AB İşbirliği: Yolsuzlukla Mücadele Direktifi, ulusal makamlar ile AB organları arasındaki işbirliğini güçlendirerek, sınır ötesi yolsuzluk faaliyetlerinin etkin bir şekilde kovuşturulmasını sağlamak için önemli bir adım atmaktadır.
- Daha Güçlü Caydırıcılık: Yolsuzluk suçları için ortak ceza sınırları belirlenmesi ve her ülkenin kendi cezalarını daha da artırma yetkisi, yolsuzluğa karşı caydırıcılığı artıracaktır.
- Uygulama ve İzleme: AB Üye Devletleri, ulusal yolsuzlukla mücadele stratejileri yayımlayacak ve bunları geliştirmek için sivil toplumla istişarelerde bulunacaklardır.
Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik
Yolsuzlukla Mücadele Direktifi, her yıl AB çapında yolsuzluk verilerinin yayınlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu, daha açık ve erişilebilir veriler sağlayarak, hükümetlerin yolsuzlukla mücadele politikalarının etkinliğini izlemelerine ve geliştirmelerine olanak tanıyacaktır. Böylece, AB genelinde yolsuzlukla mücadele daha açık ve hesap verebilir bir hale gelecektir.
Ayrıca kamu ile özel sektör arasındaki geçişler nedeniyle ortaya çıkabilen ve “döner kapı” (revolving door) olarak nitelendirilen riskler dâhil olmak üzere çıkar çatışmalarının yönetimine ilişkin mekanizmaların geliştirilmesi, farkındalığın artırılması ve dürüstlük kültürünün yerleşmesi amacıyla risk haritaları, etik ve davranış kuralları, üçüncü taraf değerlendirmeleri ile iç kontrol ve denetim mekanizmalarını içerebilecek şekilde, AB Üye Devletleri arasında ortak rehberlerin hazırlanması konusunda işbirliği yapılabilecektir.
Sonraki Adımlar
Yolsuzlukla Mücadele Direktifi üzerinde geçici olarak anlaşmaya varılmasının ardından, Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi’nin onayı da alındıktan sonra tüm AB üye devletleri için bağlayıcı hale gelecektir. Bu, AB Üye Devletlerinin ulusal yasalarını AB’nin güçlendirilmiş yolsuzlukla mücadele çerçevesine uyumlu hale getirmesini sağlayacaktır.
AB Üye Devletlerinin Yolsuzlukla Mücadele Direktifi’nin kabulünden sonra 24 ay içinde ilgili hükümlere uygun olarak gerekli kanunları, yönetmelikleri ve idari düzenlemeleri yürürlüğe koyması; madde 21a(4) ve madde 21(b) kapsamındaki bazı önleyici tedbirler ve ulusal stratejileri ise Yolsuzlukla Mücadele Direktifi’nin kabulünü takiben 36 ay içinde yürürlüğe koyması gerekmektedir.
Caydırıcılığı Artıran Güçlü Araçlar
Yolsuzlukla Mücadele Direktifi kamu ve özel sektörde rüşvet, zimmet, nüfus ticareti ve adaletin engellenmesi gibi suçlar için uyumlu tanımlar getirmektedir. Yeni kurallar, AB genelinde azami hapis cezaları için ortak bir seviye belirlerken, her ülkenin daha ağır cezalar koymasına da olanak tanımaktadır. Bu yaklaşım, caydırıcılığı sağlarken, aynı zamanda yargısal takdir yetkisini ve suçluları, suçlarının ağırlığına göre cezalandırma yetkisini ulusal ayrıcalıklara bırakmaktadır.
Bu kapsamda, zimmet ve yolsuzluk suçlarından kaynaklanan zenginleşme suçu için en az 4 yıl ve tanımlanan diğer suçlar için belirli sürelerde hapis cezası verilmesi, ayrıca somut olaya göre belirli iş/meslek faaliyetlerinden men ve kamu finansmanına erişimin yasaklanması gibi ek yaptırımların AB üye devletlerinin ulusal mevzuatlarında uygulanması düzenlenmektedir. Tüzel kişiler bakımından ise şirketlere, tanımlanan suçun hükmedilen ağırlığına göre dünya çapındaki cirolarının en az belirli bir yüzdesi oranında (alternatif olarak suça göre 40 veya 24 milyon Euro’ya kadar) para cezası verilmesi; ayrıca kamu ihalelerinden men ve istisnai hâllerde işletmenin kapatılması gibi yaptırımların uygulanması düzenlenmektedir. Böylelikle tüzel kişilerin sorumluluğuna ilişkin kurallar ve AB’nin mali çıkarlarını koruyan mevzuatla uyum artmaktadır.
Sonuç
Yolsuzlukla Mücadele Direktifi üzerinde sağlanan geçici anlaşma, AB’nin yolsuzlukla mücadeledeki en önemli adımlarından biridir. Şeffaflık, işbirliği ve caydırıcılık ilkelerine dayanan bu yeni düzenlemeler ile yolsuzlukla mücadelede daha güçlü bir AB çerçevesi oluşturulması hedeflenmektedir. Yolsuzlukla Mücadele Direktifi’ne uyum sağlamak için AB Üye Devletleri ulusal mevzuatlarında gerekli düzenlemeleri yapacak ve AB genelinde daha etkili bir yolsuzlukla mücadele sağlanacaktır.
Kaynakça
Directive of the European Parliament and of the Council On Combating Corruption. (2025). Council of the European Union: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16391-2025-INIT/en/pdf adresinden alındı
Yolsuzluğa Karşı İlk AB Çapında Ceza Hukuku Kuralları Üzerinde Anlaşmaya Varıldı. (2025, 12 02). Avrupa Parlementosu: https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20251201IPR31697/agreement-reached-on-the-first-eu-wide-criminal-law-rules-against-corruption adresinden alındı
Yazı: Av. K. Altuğ Özgün, Av. Emire Özeyranlı, Stj. Av. Onur Akar – CBC Hukuk Bürosu
Not: Makalelerdeki görüş ve yorumlar yazar veya yazarlara ait olup , Etik ve İtibar Derneği’nin konu ile ilgili düşüncelerini yansıtmamaktadır.