Dijital ödeme çözümleri ve platformlar, çevrimiçi spor bahislerinin erişilebilirliğini önemli ölçüde artırmıştır. Akademik çalışmalar, dijital ödeme sistemleri gibi teknolojik yeniliklerin online bahis davranışını ve bahis platformlarının kullanımını doğrudan etkilediğini göstermektedir[1]; örneğin, dijital erişimin kolaylığı ile online bahis katılımının arttığı, özellikle genç kullanıcılar arasında bu ilişkinin güçlü olduğu gözlemlenmiştir.
Bu dönüşüm, kullanıcıların bahis platformlarına anında erişimini ve ödeme işlemlerini basitleştirirken[2], aynı zamanda finansal riskler ve suistimal alanlarının genişlemesine yol açmıştır. Dijital ödeme çözümleri (kartlar, mobil cüzdanlar, anlık transfer sistemleri ve diğer elektronik ödeme mekanizmaları), bahis fonlarının hızlı, sınır ötesi ve takip edilemeyen biçimde hareketine imkân vermektedir. Bu durum AML (Kara Para Aklama) ve ödeme suistimali risklerini artırmaktadır.
Online spor bahisleri ekosisteminde ödeme sistemleri ile bahis operatörleri arasındaki entegrasyon, kullanıcı davranışları, ödeme tercihleri ve finansal davranışlar üzerinde etki yaratmakta, aynı zamanda ödeme sağlayıcıları için yeni risk profilleri üretmektedir. Bu nedenle, dijital spor bahisleri yalnızca kumar veya eğlence olgusu olarak değil, finansal ödeme ağları üzerinden ortaya çıkan çok taraflı risk ilişkileri bağlamında da incelenmelidir.[3]
Kavramsal Çerçeve
- Spor Bahsi ve Dijital Bahis Faaliyetleri
Spor bahsi, belirli bir spor müsabakasının sonucuna veya müsabaka içi olaylara ilişkin öngörüde bulunulması esasına dayanan ve kumar faaliyetlerinin düzenlenmiş bir alt türü olarak kabul edilen bir faaliyettir. Uluslararası literatürde “sports betting” veya “wagering” olarak tanımlanan bu faaliyet, casino oyunları ve şans oyunları ile benzer risk profillerine sahip olmakla birlikte, temelini dışsal ve ölçülebilir bir spor olayının sonucu oluşturmaktadır.
Türkiye’de spor müsabakalarına dayalı bahis faaliyetleri, kamu tekeli ve yetkilendirme esasına dayalı olarak yürütülmektedir. Bu çerçevede, spor bahislerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi yetkisi Spor Toto Teşkilat Başkanlığı’na aittir. Spor Toto, bu yetkisini kamu adına belirli operatörlere devredebilmektedir. Yetkilendirme dışında kalan tüm bahis faaliyetleri ise 7258 sayılı Kanun kapsamında yasa dışı kabul edilmektedir.
Dijital bahis faaliyetleri, spor bahislerinin internet siteleri ve mobil uygulamalar aracılığıyla oynatılmasını ifade etmektedir. Türkiye’de yasal çerçeve içerisinde dijital bahis, Spor Toto’nun yetkilendirdiği elektronik bayiler üzerinden yürütülmekte olup; bu yapı, bahis faaliyetlerinin büyük ölçüde fiziksel bayilerden dijital kanallara kaymasına neden olmuştur. Nitekim, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı’na ilişkin 2024 yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu’nda, spor bahisleri hasılatının ağırlıklı olarak dijital kanallar üzerinden gerçekleştiği; toplam hasılatın yaklaşık %86’sının sanal bayiler, yalnızca %14’ünün ise fiziki bayiler aracılığıyla elde edildiği belirtilmektedir.
Bu noktada dijitalleşmenin spor bahisleri açısından temel etkisi, oyun içeriğinden ziyade işlem hacmi ve işlem sıklığında ortaya çıkmaktadır. Dijital kanallar, kullanıcıların daha hızlı hesap açmasına, daha sık bahis oynamasına ve çok sayıda küçük tutarlı işlemi kısa süreler içinde gerçekleştirmesine imkân tanımaktadır. Bu durum, bahis faaliyetlerini operasyonel olarak ölçeklenebilir hale getirirken, ödeme ve fon hareketleri açısından yeni risk alanları yaratmaktadır.
Dolayısıyla Türkiye bağlamında dijital spor bahisleri; yalnızca oyun ve şans unsurları üzerinden değil, ödeme altyapıları, fon akışları ve bu akışların denetlenebilirliği açısından ele alınması gereken çok boyutlu bir faaliyet alanı olarak değerlendirilmelidir.
- Spor Bahisleri Bağlamında Türkiye’de Kullanılan Dijital Ödeme Sistemleri
Dijital spor bahisleri ekosisteminde ödeme sistemleri, bahis faaliyetinin ayrılmaz bir bileşeni olup, fonların kullanıcıdan operatöre ve operatörden tekrar kullanıcıya aktarılmasını sağlayan temel altyapıyı oluşturmaktadır. Türkiye’de yasal çerçeve içerisinde faaliyet gösteren dijital bahis platformları, bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları ve kartlı ödeme ağları ile entegre biçimde çalışmaktadır. Bu sistemlerin her biri, işlem hızı, izlenebilirlik ve kullanıcı deneyimi açısından farklı avantajlar sunarken, aynı zamanda farklı finansal suç risk profilleri de üretmektedir.
- Kartlı Ödeme Sistemleri
Kredi kartı, banka kartı ve sanal kartlar; dijital bahis platformlarında en yaygın kullanılan ödeme araçları arasında yer almaktadır. Bu işlemler, Visa, Mastercard ve TROY gibi kart şemaları üzerinden, sanal POS altyapısı aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Kartlı ödemeler, kullanıcı açısından hızlı ve pratik bir fonlama imkânı sunarken, yüksek işlem adedi, mikro tutarlı işlemler ve işlem bölme (transaction splitting) gibi riskli örüntülere de zemin hazırlayabilmektedir.
- Hesaptan Hesaba Transferler
EFT, havale ve özellikle FAST sistemi, bahis kullanıcılarının banka hesapları üzerinden doğrudan fon aktarımı yapmasına olanak tanımaktadır. Bu yöntemler, kartlı ödemelere kıyasla daha yüksek izlenebilirlik sunsa da, çok sayıda küçük tutarlı transferin kısa süreler içinde gerçekleştirilmesi hâlinde, işlemlerin parçalanarak izinin zorlaştırılması (structuring/smurfing) riski ortaya çıkabilmektedir.
- Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları
Türkiye’de 6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren ödeme ve elektronik para kuruluşları, dijital cüzdan, ön ödemeli kart ve ödeme hesabı benzeri çözümler sunarak spor bahisleri ekosisteminde önemli bir rol üstlenmektedir. Bu kuruluşlar, bankacılık sistemine alternatif veya tamamlayıcı bir yapı sağlamakta, özellikle kullanıcıların farklı platformlar arasında fon transferini kolaylaştırmaktadır.
Bununla birlikte, elektronik para hesaplarının yüksek işlem hacmi, hızlı fon transferleri ve bazı durumlarda zayıf müşteri tanıma uygulamaları ile birleşmesi, bu kanalları yasa dışı bahis ve kara para aklama riskleri açısından kritik hale getirmektedir. Nitekim Türkiye’de geçmiş yıllarda bazı ödeme ve elektronik para kuruluşlarının faaliyet izinlerinin, yasa dışı bahis ve AML ihlalleri kapsamında iptal edilmesi, bu riskin pratik yansımalarını ortaya koymaktadır.
- Kripto Varlıklar ile Dolaylı Entegrasyon
Türkiye’de yasal spor bahis platformlarının kripto varlıkları doğrudan ödeme aracı olarak kabul etmesi mümkün olmamakla birlikte, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ile bankalar veya elektronik para kuruluşları arasındaki dolaylı entegrasyonlar, bahis gelirlerinin kripto ekosistemine aktarılmasına imkân tanıyabilmektedir. Bu durum, fon hareketlerinin sınır ötesi ve izlenmesi zor yapılara taşınmasına neden olarak, risk zincirini genişletmektedir.
Bu çerçevede dijital ödeme sistemleri, spor bahisleri faaliyetlerinin yalnızca teknik bir bileşeni değil, aynı zamanda finansal suç risklerinin yoğunlaştığı kritik temas noktaları olarak değerlendirilmektedir. Bahis ekosisteminde ödeme altyapılarının nasıl kurgulandığı ve denetlendiği, yasal faaliyetler ile suistimal arasındaki çizginin belirlenmesinde merkezi bir rol oynamaktadır.
- Ödeme Sistemleri Açısından Risk Teşkil Eden Alanlar
Dijital spor bahisleri ekosisteminde ödeme sistemleri, fonların hızlı ve kesintisiz biçimde aktarılmasını sağlarken, aynı zamanda finansal suç risklerinin yoğunlaştığı başlıca temas noktalarını oluşturmaktadır. Özellikle dijital kanallar üzerinden gerçekleşen yüksek hacimli ve düşük tutarlı işlemler, ödeme altyapılarının suistimal edilmesine elverişli bir zemin yaratmaktadır.
Türkiye bağlamında risk, yalnızca yasa dışı bahis faaliyetlerinden değil; yasal bahis ekosistemi içinde kullanılan ödeme kanallarının, suç gelirlerinin yerleştirilmesi ve katmanlandırılması amacıyla kötüye kullanılabilmesinden de kaynaklanmaktadır. Bu çerçevede, ödeme sistemleri açısından risk teşkil eden alanlar aşağıda sistematik biçimde ele alınmaktadır.
- Anlık ve Yüksek Frekanslı Ödeme Sistemleri
FAST, havale ve benzeri anlık transfer sistemleri, kullanıcıların banka hesapları üzerinden saniyeler içerisinde fon aktarımı yapabilmesine imkân tanımaktadır. Bu sistemler, kullanıcı deneyimi açısından avantaj sağlarken; çok sayıda küçük tutarlı işlemin kısa süreler içinde gerçekleştirilmesi hâlinde, işlemlerin parçalanarak izinin zorlaştırılması (structuring / smurfing) riskini beraberinde getirmektedir.
Spor bahisleri bağlamında, anlık transfer sistemleri; bahis hesaplarına fon yerleştirilmesi ve kazançların hızla sistemden çekilmesi için kullanılabilmekte, bu durum normal bahis davranışı ile uyumsuz “hızlı giriş–çıkış” örüntülerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
- Elektronik Para ve Dijital Cüzdan Hesapları
Ödeme ve elektronik para kuruluşları tarafından sunulan dijital cüzdanlar, bankacılık sistemine alternatif veya tamamlayıcı bir ödeme katmanı oluşturmaktadır. Bu hesaplar, farklı platformlar arasında hızlı fon transferine olanak tanıması nedeniyle spor bahisleri ekosisteminde yoğun biçimde kullanılmaktadır.
Ancak müşteri tanıma (KYC) ve işlem izleme mekanizmalarının yetersiz kaldığı durumlarda, elektronik para hesapları yasa dışı bahis ve kara para aklama faaliyetleri için bir “köprü” işlevi görebilmektedir. Türkiye’de geçmiş yıllarda bazı ödeme ve elektronik para kuruluşlarının faaliyet izinlerinin, yasa dışı bahis ve AML ihlalleri gerekçesiyle iptal edilmiş olması, bu riskin somut bir göstergesi niteliğindedir.
- Ön Ödemeli Kartlar ve Yeniden Yüklenebilir Ürünler
Ön ödemeli kartlar (prepaid cards), kolay edinilebilir ve belirli ölçüde anonim kullanım imkânı sunmaları nedeniyle spor bahislerinde risk teşkil eden ödeme araçları arasında yer almaktadır. Yeniden yüklenebilir yapıları, bu kartların farklı kullanıcılar arasında devredilmesini veya üçüncü kişiler adına kullanılmasını mümkün kılmaktadır.
Bu tür kartlar, özellikle kartlı ödeme altyapıları üzerinden yapılan bahis fonlamalarında; gerçek faydalanıcının gizlenmesi, işlem hacminin parçalanması ve izlenebilirliğin azaltılması gibi riskleri beraberinde getirmektedir.
- Kartlı Ödemelerde İşlem Bölme ve Sanal POS Suistimali
Sanal POS altyapısı üzerinden gerçekleştirilen kartlı ödemelerde, tek bir yüksek tutarlı işlemin çok sayıda küçük tutara bölünerek gerçekleştirilmesi (transaction splitting), ödeme ağlarının suistimal edilmesine yönelik yaygın yöntemlerden biridir. Bu yaklaşım, bankaların ve ödeme kuruluşlarının limit, risk ve eşik kontrollerinin aşılmasını amaçlamaktadır.
Spor bahisleri bağlamında bu tür işlemler, yüksek işlem adedi, yuvarlanmış tutarlar ve kısa süreli tekrar eden kart kullanımı gibi göstergelerle ortaya çıkabilmektedir. Bu örüntüler, gerçek bahis faaliyetinden ziyade fon transferi ve katmanlandırma amacı taşıyan işlemlere işaret edebilmektedir.
- Kripto Varlıklara Yönelen Dolaylı Fon Akışları
Türkiye’de yasal spor bahis platformlarının kripto varlıkları doğrudan ödeme aracı olarak kabul etmesi mümkün olmamakla birlikte, bahis gelirlerinin banka veya elektronik para hesapları üzerinden kripto varlık hizmet sağlayıcılarına aktarılması mümkündür. Bu durum, ödeme zincirine ek bir katman ekleyerek fon hareketlerinin sınır ötesi ve izlenmesi güç yapılara taşınmasına yol açmaktadır.
Kripto varlıkların sunduğu hız, sınır ötesi transfer imkânı ve bazı durumlarda sınırlı şeffaflık; spor bahisleri kaynaklı fonların katmanlandırılması ve entegrasyonu açısından ek riskler doğurmaktadır.
- Spor Bahislerinde Ödeme Ağlarının Suistimaline İlişkin Vaka Tipleri
Dijital spor bahisleri ekosisteminde ödeme ağlarının suistimali, çoğunlukla birden fazla ödeme kanalının eş zamanlı ve koordineli biçimde kullanılması yoluyla gerçekleşmektedir. Bu suistimal türleri, klasik anlamda “bahis oynama” davranışından ziyade, bahis platformlarının fon yerleştirme, katmanlandırma ve entegrasyon aşamalarında araçsallaştırılmasıyla ortaya çıkmaktadır.
Aşağıda, spor bahisleri bağlamında en sık karşılaşılan ödeme ağı suistimaline ilişkin vaka tipleri ele alınmaktadır.
- Sahte veya Sentetik Kimlikler ile Hesap Açılması
Uzaktan müşteri edinimi (remote onboarding), dijital spor bahislerinde en kırılgan alanlardan biridir. Sahte, çalıntı veya sentetik kimlik bilgileri kullanılarak açılan bahis hesapları, ödeme sistemlerine giriş noktası oluşturmaktadır. Bu tür hesaplar genellikle;
- Üçüncü kişilere ait banka veya elektronik para hesapları,
- Ön ödemeli kartlar,
- Kısa sürede terk edilen (disposable) ödeme araçları
ile ilişkilendirilmekte ve fonların kaynağının gizlenmesi amacıyla kullanılmaktadır.
Bu vaka tipinde amaç, gerçek faydalanıcının kimliğini maskelemek ve ödeme işlemlerinin farklı kimlikler altında dağınık görünmesini sağlamaktır.
- Çoklu Hesap Kullanımı (Multi-Accounting) ve Hesap Ağı Oluşturma
Aynı kişi veya organizasyon tarafından, birden fazla bahis hesabının açılması ve bu hesapların eş zamanlı kullanılması, ödeme ağlarının suistimalinde yaygın bir yöntemdir. Bu hesaplar genellikle farklı ödeme araçlarıyla ilişkilendirilir ve aşağıdaki amaçlarla kullanılır:
- Bonus ve promosyonların sistematik olarak istismar edilmesi,
- Kayıpların farklı hesaplara dağıtılması,
Kazançların belirli hesaplarda toplanarak “temizlenmesi”.
Bu yapı, ödeme ve bahis verileri ayrı ayrı incelendiğinde sıradan kullanıcı davranışı gibi görünebilir; ancak hesaplar, cihazlar ve ödeme araçları birlikte analiz edildiğinde organize bir örüntü ortaya çıkmaktadır.
- İşlem Bölme ve Mikro-İşlemler Yoluyla Katmanlandırma
Tek bir yüksek tutarlı fon girişinin, çok sayıda küçük tutarlı işlem şeklinde bahis platformuna aktarılması, ödeme ağlarının suistimaline yönelik klasik bir katmanlandırma (layering) yöntemidir. Bu vaka tipinde:
- Sanal POS üzerinden tekrarlayan küçük kart işlemleri,
- Yuvarlanmış tutarlar,
- Kısa zaman aralıklarında art arda yapılan ödemeler
gibi göstergeler öne çıkmaktadır.
Amaç, bankalar ve ödeme kuruluşları tarafından uygulanan eşik, limit ve risk kontrollerinin aşılması ve işlem hacminin görünürde “normal” kullanıcı davranışları içine gizlenmesidir.
- Bahis Platformlarının Para Akışında Ara Katman Olarak Kullanılması
Spor bahis platformları, bazı vakalarda doğrudan bir “oyun” ortamı olmaktan ziyade, fonların dolaştırıldığı geçici bir katman olarak kullanılmaktadır. Bu şemada:
- Fonlar bahis hesabına yatırılır (placement),
- Çok düşük riskli veya sembolik bahisler yapılır,
- Fonlar “bahis kazancı” etiketiyle sistemden çekilir (integration).
Bu süreçte, fonların suç kaynağı ile nihai varış noktası arasındaki ilişki zayıflatılmakta; bahis platformu, işlemlere meşruiyet kazandıran bir ara mekanizma işlevi görmektedir.
- Bonus ve Promosyonların Ödeme Amaçlı Suistimali
Bonuslar, free-bet’ler ve promosyonlar; spor bahislerinde kullanıcı kazanımı için tasarlanmış araçlardır. Ancak bazı vakalarda bu mekanizmalar, bahis oynamaktan ziyade nakde dönüşüm amacıyla sistematik biçimde kullanılmaktadır.
Bu tür suistimallerde;
- Bonus alınır alınmaz minimum işlemle bahis yapılması,
- Kısa sürede para çekilmesi,
- Aynı ödeme aracına veya bağlantılı hesaplara tekrar eden çekimler
gibi örüntüler görülmektedir. Bu yapı, hem dolandırıcılık hem de potansiyel kara para aklama göstergeleri üretmektedir.
- Kripto Varlıklarla Entegrasyona Yönelik Dolaylı Şemalar
Yasal bahis platformları kripto varlıkları doğrudan kabul etmese de, bazı vaka tiplerinde bahis gelirlerinin banka veya elektronik para hesapları üzerinden kripto varlık hizmet sağlayıcılarına yönlendirildiği görülmektedir. Bu durum, ödeme zincirine ek katmanlar ekleyerek:
- Fon hareketlerinin sınır ötesi hale gelmesine,
- İzleme ve raporlama süreçlerinin zorlaşmasına,
- Entegrasyon aşamasının hızlanmasına
neden olmaktadır.
- Mevzuat ve Düzenleyici Çerçeve
Dijital spor bahisleri ve bu faaliyetler kapsamında kullanılan ödeme sistemleri, Türkiye’de ayrı ancak birbiriyle doğrudan ilişkili iki düzenleyici alan altında ele alınmaktadır: bahis faaliyetleri ve ödeme hizmetleri. Bu ikili yapı, finansal suç risklerinin yönetiminde hem operatörlere hem de ödeme kuruluşlarına eş zamanlı yükümlülükler doğurmaktadır.
- Türkiye’de Bahis Faaliyetlerine İlişkin Düzenlemeler
Türkiye’de spor müsabakalarına dayalı bahis ve şans oyunları, 7258 sayılı Kanun kapsamında düzenlenmektedir. Bu çerçevede spor bahisleri yalnızca kamu adına yetkilendirilmiş kurum ve elektronik bayiler aracılığıyla yürütülebilmekte; yetkilendirme dışı tüm dijital bahis faaliyetleri yasa dışı kabul edilmektedir.
Bahis faaliyetlerinin düzenlenmesi ve denetimi, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı sorumluluğundadır. Yasa dışı bahisle mücadele ise yalnızca Spor Toto ile sınırlı olmayıp, mali suçlar ve ödeme altyapıları boyutuyla diğer kamu otoritelerini de doğrudan ilgilendirmektedir.
- Ödeme Sistemleri ve AML/CFT Yükümlülükleri (Türkiye)
Ödeme ve elektronik para kuruluşları, Türkiye’de 6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet göstermekte ve TCMB gözetimine tabidir. Bununla birlikte, bu kuruluşlar aynı zamanda MASAK mevzuatı uyarınca yükümlü statüsündedir.
MASAK tarafından yayımlanan sektörel rehberlerde, yasa dışı bahis ve kumar oynatma/oynanmasına aracılık etme açık bir şüpheli işlem kategorisi olarak tanımlanmakta; kartlı ödemeler, sanal POS işlemleri ve elektronik para transferleri özel risk alanları arasında sayılmaktadır. Bu yaklaşım, ödeme kuruluşlarının bahis kaynaklı fon hareketlerini yalnızca teknik değil, finansal suç riski perspektifinden de değerlendirmesini zorunlu kılmaktadır.
- Uluslararası Perspektif
Uluslararası düzeyde, spor bahisleri ve ödeme sistemlerine ilişkin AML/CFT beklentileri büyük ölçüde Financial Action Task Force (FATF) standartları çerçevesinde şekillenmektedir. FATF, hem kumar faaliyetlerini hem de dijital ödeme ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarını yüksek riskli sektörler arasında değerlendirmekte; risk temelli müşteri tanıma, işlem izleme ve şüpheli işlem bildirimi yükümlülüklerini vurgulamaktadır.
Birleşik Krallık gibi olgun pazarlarda ise bahis operatörleri ve ödeme sağlayıcıları, ayrı regülatörlere tabi olmakla birlikte, AML yükümlülükleri bakımından benzer denetim ve yaptırım mekanizmalarıyla karşı karşıya bulunmaktadır. Bu yaklaşım, spor bahisleri ekosisteminde ödeme ağlarının suistimaline karşı ortak sorumluluk anlayışının benimsendiğini göstermektedir.
[1] https://www.researchgate.net/publication/391235707_The_Impact_of_Ease_of_Digital_Access_on_the_Increase_in_Online_Gambling_Cases_Among_Students
[2]-3 https://www.researchgate.net/publication/382493440_Probing_the_Role_of_Digital_Payment_Solutions_in_Gambling_Behavior_Preliminary_Results_From_an_Exploratory_Focus_Group_Session_With_Problem_Gamblers
Yazı: Oytun Önder, KPMG Türkiye – Usulsüzlük Önleme, İnceleme, Ticari Uyuşmazlık ve Uyum Danışmanlığı, Danışmanlık Şirket Ortağı
Alper Hücümenoğlu, Kıdemli Müdür, KPMG
Not: Makalelerdeki Görüş ve Yorumlar Yazar veya Yazarlara Ait Olup, Etik ve İtibar Derneği’nin Konu ile İlgili Düşüncelerini Yansıtmamaktadır.